Piagetin bilişsel gelişim kuramı

Piaget, zihinsel gelişimle sistemli ve bilimsel olarak ilgilenen ilk aaştırmacılardandır. Piaget  bilişsel gelişimin beynin ve sinir sisteminin olgunlaşması ve bireyin çevreye uyum sağlaması sonucunda ortaya çıktığını belirtmiştir. Piaget, zekayı, çevreye uyum sağlama becerisi olarak tanımlar ve ona göre "zeki insan", içinde yaşadığı çevreye en iyi uyum sağlayan insandır.
       Piaget çocuklar üzerinde yaptığı araştırmalar sonrasında, çocukların yetişkinlerden farklı, kendilerine özgü bir bilişsel bir yapı içinde olduklarını gözlemlemiş ve kuramını oluşturmuştur. Piaget bu görüşünü ifade ettiği zamanlarda, çocukların minyatür yetişkinler olduğu düşünülmekte, onlardan yetişkinlerin yapabildiği herşeyi yapmaları beklenmektedir.

Zihinsel(bilişsel) gelişim

Zihin, her türlü bilinçlilik veya zeka biçimlerini anlatan genel bir terimdir. Zihin bazen zeka kavramı ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Zeka; yeni bir duruma, bu durumun unsurları arasında varolan ilişkileri kavrayarak uyum gösterme yetisi olarak tanımlanmaktadır. Diğer gelişmeler gibi zihinsel gelişimde, çocuğun dış çevreye uyum sağlayabilmesi ve yaşam süreci içinde karşılaştığı durumlara çözüm bulup yön verebilmesi için gerekli bir gelişim sürecidir.  Biliş kavramı ise; düşünmr, öğrenme ve hatırlama süreçlerini içeren bir kavram olarak tanımlanmaktadır.

Piaget'in Zihinsel Gelişim Kuramının Temel Kavramları

 

Temel Kavramlar
     1)Şema:Şemalar en temel zihinsel yapılardır. Şema çevreyle etkileşim sonucunda oluşan, organize olmuş, kolaylıkla tekrar edilebilen davranış ve düşünce kalibı olarak tanımlanabilir. Şemalar balık tutmak gibi davranışsal veya balık tutmayı bilmek gibi bilişsel olabilir.
       Bebeklerin doğuştan sahip oldukları emme ve yakalama refleksleri ilk şemalardır. Bebekler bu şemalarını kullanarak yeni şemalar oluştururlar. Bebek bu şemayı kullanarak annesinin memesini, biberonunu, emziği ve kendi parmağını emer. Bu deneyimleri sonrasında farklı şemalar geliştirir, onlara verdiği tepkileri değiştirir. Bebeklerin yaşam deneyimleri arttıkça reflerks düzeyindeki basit şekillerin yerini karmaşık şemalar alır. Örneğin; yeni doğan bir bebek acıktığında annesinin parmağını uzun süre emerken, üç aylık bir bebek süt gelmediğini farkettiğinde parmağını ağzından çıkarark yeni bir şey arar.
      2)Adaptasyon(uyum sağlama):Organizmanın içinde yaşadığı ortamla daha etkin ve olumlu bir ilişkiye girmesi yani o ortama ayak uydurması, uyum sağlamasıdır. Adaptasyon süreci birbirini tamamlayan iki farklı süreç olan; özümleme(asimilasyon veya özümseme) ve uyma (akomodasyon) süreçlerinden oluşur.
     *Özümseme:Bir nesnenin veya bir olgunun var olan zihinsel şema/kategoriler içerisine yerleştirilmesi bu yolla sınıflanması ve daha sonra da kullanılması olarak tanımlanır.
       Kedinin dört ayaklı bir hayvan olduğunu bilen yani ile ilgili bir şemaya sahip olan bir çocuk ilk defa gördüğü bütün dört ayaklı hayvanlara(köpek, at gibi) kedi der,yani özümler, Kısacası onları da eski şemaların içine yerleştirerek sindirmeyei anlamlandırmaya çalışır.
            *Uyma:Deneyimler sonrasında yeni şemalar yaratarak ya da önceden var olan şemaların kapsam ve niteliklerini değiştirerek, yeni edinilen deneyimlerin gereklerine uygun davranmaktır.
          Yukarıdaki kedi örneğinde köpeği kediye davrandığı gibi davranan çocuk kediye süt verir, köpeğin sütü içmediğini ve havladığını gördükten sonra köpeği kedi şemasının içinden çıkarır ve ayrı bir köpek şeması oluşturur.

 

 

Piaget'e Göre Zihinsel Gelişimi Etkileyen Faktörler

 

Piaget'e göre zihinsel gelişimi etkileyen olgunlaşma, deneyim, toplumsal aktarım(sosyal geçiş ) ve dengeleme olmak üzerer dört önemli faktör vardır.

      Olgonlaşma: İnsan organizmasınd, biyolojik sistemin kendi içinden gelen etkenler nedeniyle meydana gelen değişmelerdir. Bilişsel gelişim beyin ve sinir sisteminin olgunlaşmasına paralel olarak gelişir.
       Deneyim(Yaşantı): Nesnelerle doğrudan ilişki kurmaktır.Uyarıcı açısından zengin ortamlarda yaşamak bilişsel gelişime destek sağlar. Daha  fazla uyaran bulunan yerde çocuk yeterli bilişsel olgunluğa sahipse, daha fazla özümleme ya da uyumsama yaparak daha fazla bilgiye sahip olur. 
        Sosyal Geçiş(Toplumsal Aktarma): Çocuğun ana babadan, arkadaştan, öğretmenden, kitaptan kısacası sosyal çevreden öğrendiklerinin tümünü kapsar. Çocuk bir başkasının yaşantılarını gözlemleyerek dew özümleme ve uyumsama yapar.
          Dengelenme: Yukarıda değinilen üç etmeni birleştiren dengeleme kavramıdır.
    3)Dengeleme:Piaget'e göre, bilişsel gelişimin temelindeki itici güç dengelemedir. Piaget'e göre insan nasıl ki her dengesini kaybedip düştüğünde ayağa kalkıp yeniden denge kurmak istiyorsa, zihinsel açıdan da dengede olmak ister. Yani bilgilerin birbiri ile tutarlı olmasını, aralarında çelişki olmamasını ister.Dengeleme ile, çocuğun karşılaştığı bir durumla, kendisinde önceden var olan bilgi ve deneyimleri arasında denge kurmak için yaptığı zihinsel işlemler kast edilmektedir. Çocuk, karşılaştığı yeni bir durum dengesini bozduğunda özümseme ya da uyumsama yaparak yeni duruma uyum sağlayarak tekrar dengesini bulur.
       4)Örgütleme:Piaget zihindeki düşünce ya da bilgi parçalarının birbirinden bağımsız halde bırakılmayarak çocuk tarafından sürekli olarakilişkilendirilmeye, bütünlemeye çalışıldığını varsayar. Piaget bu mekanizmaya örgütleme demektedir. Örgütleme yoluyla çocuk giderek daha üst düzeyde, daha dengeli zihinsel yapılar sunar.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !